شایستگیهای تربیتی
شایستگیهای SEL مربوط به OECD
SEL (Social and Emotional Learning) یا یادگیری اجتماعی و احساسی که در چارچوب OECD (Organisation for Economic Co-operation and Development) توسعه یافته است، بر مهارتهای اجتماعی و احساسی دانشآموزان تأکید دارد و هدف آن توانمندسازی دانشآموزان برای یادگیری مؤثر، مواجهه با چالشها و مشارکت در جامعه است. در مدل OECD، SEL بر پنج شایستگی کلیدی تمرکز دارد که در اینجا توضیح داده و با مثالهایی برای هر کدام آورده شده است.
1. خودآگاهی (Self-Awareness)
خودآگاهی در چارچوب SEL OECD به معنای توانایی شناسایی و درک احساسات، افکار و انگیزهها و همچنین درک اثرات آنها بر رفتار فرد است. این شایستگی به دانشآموزان کمک میکند تا درک بهتری از خود داشته باشند و نقاط قوت و ضعف خود را شناسایی کنند.
مثال ۱
دانشآموز در زمان احساس اضطراب در یک آزمون، توانایی شناسایی احساسات خود را دارد و از این آگاهی برای استفاده از تکنیکهای آرامسازی مانند نفس عمیق استفاده میکند.
مثال ۲
وقتی یک دانشآموز در یک تکلیف اشتباه میکند، به جای انکار اشتباه، مسئولیت آن را میپذیرد و از آن درس میگیرد. او با استفاده از بازخورد معلم، دوباره تلاش میکند تا کار خود را اصلاح کند.
مثال ۳
دانشآموزان در فعالیتهای اجتماعی یا کلاسهای مدرسه پاسخگو و منظم هستند و مسئولیتهای خود را به درستی انجام میدهند، مثلاً در تحویل تکالیف، حضور در جلسات، یا پیگیری گروهها.
پیوند با یادگیری عمیق (Deep Learning):
خودآگاهی به دانشآموزان کمک میکند تا در فرآیند یادگیری احساسات و افکار خود را مدیریت کنند و از این ابزار برای یادگیری مؤثر و شخصیسازی آموزشها استفاده کنند. این شایستگی به آنها اجازه میدهد تا یادگیری خود را بهتر هدایت کنند.
2. خودتنظیمی (Self-Management)
خودتنظیمی به توانایی کنترل احساسات، افکار و رفتارها برای رسیدن به اهداف و مقابله با چالشها و فشارهای اجتماعی و محیطی اشاره دارد. این شایستگی شامل مدیریت زمان، مقابله با استرس، و داشتن انگیزه برای انجام کارها است.
مثال ۱
دانشآموز در پروژههای طولانیمدت میتواند زمان خود را مدیریت کند، بهطور مؤثر برنامهریزی کرده و مهلتها را به موقع انجام دهد.
مثال ۲
در هنگام مواجهه با یک مسأله پیچیده، دانشآموز احساسات خود را کنترل میکند و به جای تصمیمگیری سریع، با صبر و تفکر مسئله را حل میکند.
مثال ۳
دانشآموز در حل مشکلات گروهی و مدرسهای به حل تعارضها و مشکلات بین همکلاسیها کمک میکند. او در شرایط بحرانی تلاش میکند تا منافع جمعی را حفظ کند و نهادهای اجتماعی را حمایت کند.
پیوند با یادگیری عمیق (Deep Learning):
در یادگیری عمیق، خودتنظیمی به دانشآموزان کمک میکند که یادگیری خود را کنترل کنند و استراتژیهای موفقیت شخصی خود را طراحی کنند. این شایستگی باعث میشود که دانشآموزان قادر به مدیریت چالشها و حفظ انگیزه در طول فرآیند یادگیری باشند.
3. آگاهی اجتماعی (Social Awareness)
آگاهی اجتماعی شامل توانایی شناسایی و درک احساسات، نگرشها و نیازهای دیگران است و به فرد کمک میکند که درک بهتری از تنوع اجتماعی و فرهنگی و احترام به تفاوتها پیدا کند.
مثال ۱
در گروههای پروژه، دانشآموز توانایی درک احساسات و نیازهای دیگران را دارد و بهطور مؤثر با همکلاسیها ارتباط برقرار میکند تا همکاری بهتری ایجاد کند.
مثال ۲
دانشآموز در هنگام مشاهده یک موقعیت نابرابر اجتماعی یا فرهنگی، احترام به تفاوتهای دیگران را در نظر میگیرد و از رفتارهای مثبت و همدلانه استفاده میکند.
مثال ۳
در یک فعالیت تیمی، دانشآموز میفهمد که هر فرد ممکن است به دلایل مختلف (مانند فرهنگ یا تجربه شخصی) به موضوعات مختلف واکنش نشان دهد و از این دانش برای همکاری مؤثرتر استفاده میکند.
پیوند با یادگیری عمیق (Deep Learning):
آگاهی اجتماعی به دانشآموزان کمک میکند تا درک بهتری از دیگران داشته باشند و به آنها امکان میدهد که در فرآیند یادگیری گروهی و تعاملی مؤثرتر عمل کنند. این شایستگی بهویژه در یادگیری مبتنی بر پروژهها و یادگیری اجتماعی بسیار ضروری است.
4. مهارتهای روابط (Relationship Skills)
مهارتهای روابط شامل توانایی ایجاد و حفظ روابط مثبت و مؤثر با دیگران است. این شایستگی به دانشآموزان کمک میکند تا در تعاملات اجتماعی، حل تعارضات و همکاری با دیگران مهارت پیدا کنند.
مثال ۱
در هنگام مشارکت در یک پروژه گروهی، دانشآموز قادر است به بهترین شکل ممکن با همکلاسیها ارتباط برقرار کند و نقاط ضعف و قوت آنها را شناسایی کرده و همکاری مؤثری داشته باشد.
مثال ۲
در یک تکلیف هنری، دانشآموز ابزارهای غیرمعمول را برای خلق یک اثر هنری خلاقانه امتحان میکند (مثلاً استفاده از مواد بازیافتی به جای رنگها یا قلمهای معمولی).
مثال ۳
در یک پروژه حل مسئله، دانشآموز به جای استفاده از روشهای سنتی برای حل معادلات، یک الگوریتم جدید برای حل آنها طراحی میکند.
پیوند با یادگیری عمیق (Deep Learning):
مهارتهای روابط در یادگیری عمیق اهمیت زیادی دارند، زیرا یادگیری اجتماعی از طریق همکاری، تبادلنظر و تعامل با دیگران اتفاق میافتد. دانشآموزان با این شایستگی میتوانند بهطور مؤثر با همکلاسیها و معلمان ارتباط برقرار کنند و در یادگیری گروهی موفقتر باشند.
5. تصمیمگیری مسئولانه (Responsible Decision-Making)
تصمیمگیری مسئولانه به معنای توانایی اتخاذ تصمیمات آگاهانه و اخلاقی است که در آن گزینههای مختلف را با توجه به پیامدها ارزیابی میکند. این شایستگی به دانشآموزان کمک میکند تا نتایج تصمیمات خود را تحلیل کنند و برای حل مشکلات به شکلی مسئولانه اقدام نمایند.
مثال ۱
دانشآموز در هنگام انتخاب روشهای مختلف برای انجام یک تکلیف، نتایج هر گزینه را میسنجد و تصمیم میگیرد که کدام روش برای او مفیدتر است.
مثال ۲
وقتی یک دانشآموز در یک تکلیف اشتباه میکند، به جای انکار اشتباه، مسئولیت آن را میپذیرد و از آن درس میگیرد. او با استفاده از بازخورد معلم، دوباره تلاش میکند تا کار خود را اصلاح کند.
مثال ۳
دانشآموزان در فعالیتهای اجتماعی یا کلاسهای مدرسه پاسخگو و منظم هستند و مسئولیتهای خود را به درستی انجام میدهند، مثلاً در تحویل تکالیف، حضور در جلسات، یا پیگیری گروهها.
پیوند با یادگیری عمیق (Deep Learning):
تصمیمگیری مسئولانه به دانشآموزان کمک میکند تا تصمیمات خود را آگاهانه و با در نظر گرفتن پیامدهای آنها بگیرند. این شایستگی در یادگیری مبتنی بر پروژههای چالشمحور و مسائل اخلاقی مهم است و به دانشآموزان کمک میکند تا تصمیمات خود را به شکلی مؤثرتر و مسئولانهتر اتخاذ کنند.
نتیجهگیری:
مدل SEL مربوط به OECD با تمرکز بر یادگیری اجتماعی و احساسی به دانشآموزان کمک میکند تا برای چالشهای دنیای پیچیده امروز آماده شوند. این شایستگیها از نظر یادگیری عمیق به آنها کمک میکند تا به مدیریت احساسات خود، تعاملات مثبت اجتماعی و تصمیمگیریهای اخلاقی پرداخته و در نتیجه، به افراد فعال، مسئول و همدل تبدیل شوند. این شایستگیها نه تنها در یادگیری تحصیلی، بلکه در زندگی اجتماعی و فردی نیز کاربرد دارند.